BOŞANMA VE EBEVEYNLİK

Boşanma süreci hem ebeveynler hem de çocuklar için önemli bir stres kaynağıdır. Her çocuk bu süreci farklı şekilde yaşar ve farklı tepkiler verir. Sürecin nasıl ele alındığı, çocuklara ne şekilde aktarıldığı, çocukların olup biteni nasıl yorumladığı, boşanma sonrası sürecin nasıl inşa edildiği önemlidir. Aynı zamanda çocukların yaşları ve kişilik özellikleri de bu sürece nasıl tepki verecekleri konusunda büyük oranda belirleyicidir.

Peki ebeveyn ayrılığı veya boşanması söz konusu olduğunda en sık karşılaşılan çocuk tepkileri nelerdir?

1. Kaygılar ve Korkular

Süreç içerisinde herhangi bir açıklama yapılmadan, aklındaki soruları ifade etmesine izin verilmeden apar topar harekete geçilen durumlarda çocukların kafa karışıklığı yaşadığı ve kaygı seviyelerinin hızla arttığı görülmektedir.

2. Duruma veya Ebeveynlere Öfke

Anne-babasının boşanma haberini alan çocuklar ebeveynlerine karşı öfke duyabilir. Evden ayrılan ebeveyne (“Beni bırakıyorsun!”), geri de kalan ebeveyne ise (“Ona sen git dedin!”) diye öfkelenebilir. Bazı çocuklar ise içinde bulunduğu duruma öfkelenebilir (“Bu nasıl olur? Boşanmanızı istemiyorum!) gibi. Çocuklar bu süreçte eskiye göre daha gergin, huzursuz veyahut içe kapanık olabilir.

3. Özgüvenin Azalması ve Kendini Suçlama

Yapılan birçok araştırma, ailesi boşanma sürecinde olan çocukların özgüvenlerinin bu dönemde azaldığını göstermektedir. Bu dönemde çocuğun kendisiyle ilgili olumsuz konuşmaları, kendini beğenmediğine dair söylemleri, normalde kendine güvendiği alanlarda başarısız olacağına dair korkusu, geri çekilmeleri görülebilir. Ebeveynleri boşanan bir çocuk, özellikle de küçük yaşlarda, “Tüm bunlar benim yüzümden oldu”, “Daha uslu bir çocuk olsaydım babam/annem evden gitmezdi”, “Her şeye ben sebep oldum” gibi düşüncelere sahip olup kendini suçlama eğiliminde olabilir.

4. Gelişimsel Olarak Gerileme

Büyük bir yaşam olayı veya önemli bir kayıp yaşandığında çocuklar gelişimsel olarak geride bıraktıkları bir döneme ait davranışlar sergileyebilir. Bu durum, ileri yaşlarda bir çocuğun tekrar altına kaçırmaya başlaması, gece boyu deliksiz uyuyan bir çocuğun defalarca uyanmaya başlaması, anne/babadan uzaklaşamamak ve onlara yapışmak veya bir anda yıllar sonra tekrar parmak emmeye başlamak şeklinde yaşanabilir.

5. Tepkisizlik ve Gecikmeli Tepkiler

Boşanma haberi alan bazı çocuklar tepkilerini açıkça veya üstü kapalı olarak ortaya koyarken bazı çocuklar ise tepkisiz kalmaktadır. Özellikle tepkisiz kalan çocukların ebeveynlerinin çocuğun yaşanan olaydan hiç etkilenmediği sonucunu çıkardıkları görülmektedir.
Ancak durum aslında böyle değildir. Başlangıçta ilgisiz, umursamaz veya dert edinmemiş gibi görünen çocuğun birkaç ay sonra birden bire içine kapanması, agresif davranışlar sergilemesi, uykusunun bozulması veya ilişkilerinde sorunlar yaşaması yetişkinleri şaşırtmaktadır.

6. Bedensel Şikayetlerde Artış

Kaygıların ve korkuların arttığı, stresin yoğun olarak yaşandığı dönemlerde tüm bu zorlanmalar bedene de yansıyabilir ve sonuç olarak çocuğun bedensel fonksiyonlarında bozulmalar (somatizasyon) görülebilir. Örneğin, sebebi anlaşılamayan baş ağrıları, mide ağrıları, alerjik reaksiyonlar, bağışıklık sisteminin zayıflaması gibi sonuçlar ortaya çıkarılabilir ve çocuk genel enerji düzeyinde bir düşüşten, sürekli yorgun oluşundan şikayet edebilir.

7. Okul Başarısında Düşüş

Stresli, kaygılı, mutsuz dönemlerde çocuk okula gitse bile çocuğun dikkat, algı, hafıza gibi zihinsel süreçleri durumdan olumsuz etkilenebilir ve kendini derslerine vermekte zorlanabilir. Okul başarısı, yaşanan stres ve olumsuz duygu durumundan etkilenebilir ve sonuç olarak aileler bu süreçte alışkın olmadıkları notlarla veya okuldan sık sık gelen telefonlarla karşılaşabilirler.
Bu vb. zorlanmalara şahit oluyorsanız çocuğunuz için profesyonel bir destek almaktan çekinmeyin. Unutmayın ki çocuklar “Benim yardıma ihtiyacım var”, “Beni psikoloğa götürün” diyemeyeceklerdir. Bu ihtiyacı çocukların davranışlarından, söz ve eylemlerinden okuması ve harekete geçmesi gereken yetişkinlerdir.

Melek Nur Ünsal
Psikolog